• Nederlands
    • Engels

Het verhaal van Koning Willem III

Willem Alexander Paul Frederik Lodewijk, beter bekend als koning Willem III van Nederland, was onze koning van 1849 tot zijn overlijden in 1890. In 1862 bezocht hij onze diamantenslijperij. Koning Willem de Derde was echter niet ‘zomaar een royalty’ op bezoek bij Coster. Hij en de oorspronkelijke eigenaar van Royal Coster Diamonds, Martin Coster, waren eigenlijk heel hecht. We durven zelfs zo ver te gaan en te zeggen dat ze goed bevriend waren.

Koning Willem III werd geboren in 1817. Hij was de zoon van Koning Willem II en Anna Paulowna. Willem wilde in de eerste plaats geen koning worden, maar dit veranderde toen zijn vader stierf in 1849.   Willem III  besloot zijn verantwoordelijkheid te nemen en aanvaarde het, wetende dat het de wens van zijn vader was. In 1839 trouwde hij met zijn volle nicht prinses Sophie van Wurtemberg. Helaas was het geen gelukkig huwelijk. Misschien vanwege de jonge leeftijd (22) of het feit dat hij vrij plotseling koning werd. Maar Willem was zijn wilde haren nog niet kwijt. Hij uitte dit in buitenechtelijke affaires en vaak humeurig gedrag. Uiteindelijk verliet Sophie hem in 1855. Dit was destijds zeer opmerkelijk. De koning en koningin hadden samen drie zonen. Toch zou geen van hen ooit regeren. Ze stierven allemaal eerder dan hun vader.

portrait from King Willem III with Queen SophieSchets van koning Willem III en zijn koningin Sophie van Wurtemberg (1839)

Koning Gorilla

In eerdere jaren toonde koning Willem III niet zijn beste kanten aan het Nederlandse volk. Alle (buitenechtelijke) schandalen en zijn slechte humeur maakten hem niet populair. De mensen hadden zelfs een bijnaam voor hem: “King Gorilla”. Tussen 1855 en 1861 maakte hij het echter goed met zijn land. Toen de dijken doorbraken, verloren veel mensen hun geliefden en hun huizen. De koning haastte zich naar het rampgebied en sprak met de slachtoffers. Hij bleef dagen bij hen en besteedde veel persoonlijke aandacht aan hen. Hij regelde kleding, eten, koffie en tenten en doneerde geld om de overlevende te helpen weer op eigen benen staan. Dit zorgde voor veel goodwill. Na ’61 was koning Willem III vaak in Parijs.

02. Aanblik op het bezoek van Koning Wilem III aan de dijkdoorbraak te Brakel, Watersnood 1855. Kleurenlitho, Tresling & Co., 1888 - prentVisit from King Willem III at the dyke breach and flood in 1855. Color lithograph by Tresling & Co. made in 1888.

Parijse diamanten

In 1851 verhuist Martin Coster, de eigenaar van Coster Diamonds, naar Parijs. Hier richt hij ook een slijperij op. Een heer genaamd “Joseph Halphen” was de meest prominente en mogelijk de enige diamantleverancier in Parijs. Hij heeft het hele proces van diamant sorteren en slijpen uitbesteed aan Martin Coster. Perfecte timing, want Coster had net een filiaal opgezet in Parijs. Dit gaf Coster een monopoliepositie voor alle diamanten in Parijs. Destijds has Coster Diamonds het exclusieve recht om alle diamanten te leveren aan de grote juweliers in Parijs; zoals Tiffany & Co en Boucheron.

Administration papers of diamond trading and polishing in France (1843) Administratiepapieren van diamanthandel en slijpen in Frankrijk (1843).

In 1862 bezoekt koning Willem III de Coster diamantslijperij in Amsterdam. Dit is de eerste gedocumenteerde connectie tussen Coster en koning Willem III.

De koning en Coster in Parijs

Martin Coster was lid van het Nederlandse organisatiecomité voor de Wereldtentoonstelling 1867 in Parijs. Maar hij deed ook mee. Zijn deelname was een replica van zijn slijperij in Amsterdam. Op dat moment was die slijperij de grootste ter wereld. Het leverde hem een gouden en zilveren medaille op, de “Champs de Mars”. De slijperij was een van de hoogtepunten van de tentoonstelling en trok wereldwijde media-aandacht aan.

1867 Tallerie de diamants (From the Archives Nationales, Paris)Tallerie de diamants, de slijperij van Coster, uit de Archives Nationales, Parijs (1867) – Source: Erikschoonhoven.com

replica of diamond polishing factory royal costerMartin Coster’s deelname aan de “Exposition Universelle de 1876” in Parijs. Hij bouwde een exacte replica van zijn diamantslijperij in Amsterdam. Voor deze fabriek ontving Martin ook een Knighthood in de Legion d ‘Honneur van Napoleon III, die een persoonlijke vriend was van koning Willem III. – Bron: Erikschoonhoven.com

Coster’s eretitels

In 1868 werd Coster door koning Willem III aangesteld als consul-generaal van Nederland in Parijs. Willem III maakte hem ook tot ridder in de orde van de Nederlandse leeuw. In 1872 maakte de koning Martin Coster de commandant van in de Order of the Oak. Er zijn twee redenen aannemelijk waarom de koning Coster deze titel heeft verleend. Mogelijk vanwege zijn rol tijdens de revolutie van de Franse gemeente in 1871. In plaats van de stad te ontvluchten, bleef Coster in Parijs en speelde hij zijn diplomatieke rol. President Thiers had plannen om ruwe diamanten belasting op te leggen. Die plannen zouden de Amsterdamse diamantindustrie hard treffen. Maar ze werden voorkomen vanwege de tussenkomst van Coster.

Een persoonlijke connectie

Een andere mogelijke optie is dat koning Willem III  de Oak Crown gebruikte als zijn persoonlijke bestelling. Hij kon schenken zonder toestemming van de overheid. De koning bracht veel tijd door in Parijs. Het is dus denkbaar dat Martin Coster als consul-generaal betrokken was bij vele aspecten van het privéleven van de koning, waarvoor de koning erg dankbaar was. Eén is zeker: de band tussen de koning en Martin Coster was meer dan strikt professioneel.

Een nieuwe koningin voor Zijne Majesteit

In 1877 stierf de ex-vrouw van koning Willem, Sophie. Dit betekende dat de koning (ethisch gezien) iemand anders kon zoeken. Koning Willem III was een liefhebber van kunst en begon een affaire met de Parijse operazangeres Emilie Ambre. Hij wilde met haar trouwen. Ook al betekende dit het aftreden van zijn troon en voorgoed naar Parijs verhuizen. Dit zou ernstige problemen veroorzaken. Er waren nog maar een paar mannelijke leden van het Huis van Oranje over. En geen van hen waren geschikte koningen. Ze wilden of de troon niet opvolgen, of zouden waarschijnlijk nooit trouwen of ze waren te oud om een andere erfgenaam te bieden om de Nederlandse monarchie voort te zetten. Dit betekende dat de koning moest hertrouwen, en snel! Maar dit was makkelijker gezegd dan gedaan. De reputatie van de koning in Europa was somber. Maar hij wist wat hij moest doen. Dus ging hij in 1878 op een Europese tournee om een nieuwe koningin te vinden.

De volgende World Exhibition

Terwijl de koning op zoek was naar zijn toekomstige bruid, vond de Parijse Wereldtentoonstelling van 1878 plaats. Martin Coster was als gedelegeerd commissaris de leider in de Nederlandse deelname. De broer van de koning, Prins Henry, was erevoorzitter van het Nederlandse organisatiecomité. Coster droeg bij aan het internationale prestige van Holland door Nederlandse paardenraces te organiseren in het Bois de Boulogne. Het tweedaagse evenement was een enorm spektakel. Zelfs generaal Mac-Mahon en vele andere hoogwaardigheidsbekleders waren aanwezig. Martin Coster investeerde grote hoeveelheden eigen geld in het Nederlandse paviljoen.

Een ander verband tussen Coster en de koning

Een van de exposities in het Nederlandse paviljoen was de zilveren vergulde beker in gotische stijl die koning Willem aan Martin Coster had gegeven. Gratis champagne en sigaren werden verstrekt voor iedereen, inclusief – volgens een nieuwsbericht – de koningszoon de prins van Oranje. Kort na de races meldde een Franse krant dat de koning Martin Coster de titel van graaf had gegeven, hoewel er geen verslag van deze veredeling beschikbaar is en Coster deze titel nooit heeft gebruikt.

Sketch from orse races in the Boise de BoulogneMartin Coster organiseerde Nederlandse paardenraces in het Bois de Boulogne, tijdens de Wereldtentoonstelling van 1878. – Bron: Erikschoonhoven.com

Nog een medaille voor Coster

Coster won een medaille voor zijn deelname aan de tentoonstelling van 1878. Hoewel hij het onder een andere naam deed: Alexander Daniels. Daniels was destijds directeur van Coster Diamonds. De slijperij was eigendom van Martin Coster, maar werkte onder de naam Daniels. Een van de wonderen van Daniels’ tentoonstelling was de grote vage gele diamant met het portret van koning Willem III erin gegraveerd. De schijnbaar onmogelijke gravering werd gedaan door de Amsterdamse graveur en medaillewinnaar M.C. de Vries. Het kostte hem 5 jaar om de klus te klaren. Na de Wereldtentoonstelling schonk Martin Coster het medaillon met het portret van koning Willem aan de koning zelf als een geschenk.

medallion King Willem III with portraitDe diamanten medaille gemaakt door een van Coster’s diamantslijpers en rond 1879 door Martin Coster aan Zijne Majesteit Koning Willem III geschonken. – Bron: Erikschoonhoven.com

Een nieuwe koningin

Tijdens de tentoonstelling in Parijs vond de koning zijn bruid in het kleine Duitse vorstendom Waldeck en Pyrmont. Hier bracht hij veel tijd door in de herfst van 1878. Prinses Emma was een van de die beschikbare zussen. Zij was de enige die met de koning wilde trouwen om te voorkomen dat het Huis van Oranje zou uitsterven. Aanvankelijk wilde Willem trouwen met de oudste dochter, Pauline. Maar toen begon hij het echt met haar jongere zusje Emma te vinden. Naast een boogbroche en hanger als verlovingscadeaus kreeg Emma ook een medaillon van de koning. Het was het gegraveerde diamanten portret dat hij van Martin als een verlovingscadeau ontving.

King Willem III and his young bride EmmaPortret van Koningin Emma and Koning Willem III (1879)

Symbolisatie van het medaillon

Coster’s geschenk aan koning Willem III is nog bedachtzamer dan je in eerste instantie zou denken. Het medaillon is volledig bezet met roze diamanten, geslepen in een vorm die vooral bekend stond als ‘Dutch rose Cut’. Het prachtige geschenk bevestigt de nauwe relatie tussen de koning en zijn consul-generaal in Parijs. Het verhoogde het profiel van Nederland op het internationale toneel. Dit was ook de betekenis van het geschenk van dit medaillon door de koning aan koningin Emma. Romantiek maakte geen deel uit van deze verbintenis.

De koning wordt een familieman

Na zijn huwelijk met Emma verloor de koning zijn focus in Parijs en genoot in plaats daarvan van zijn gezinsleven. In augustus werd zijn dochter Wilhelmina geboren: de laatste hoop om de dynastie voort te zetten.

King Willem III with his (new) familySchilderij van Koning Willem III, zijn vrouw Emma en hun dochter Wilhelmina

Op 1 februari stierf Martin Coster in Parijs. Hij werd begraven op de joodse afdeling van Montmartre in Parijs. Het land was in rouw en kranten schreven: “Holland lost its most popular Consul (…) it was generally known how Mr. Coster was a Consul who could be desired, always ready to defend with his person and his great wealth, the interest of his country and countrymen, and raise the honor of the fatherland.

Grave Martin Coster from Royal Coster Diamonds in ParisMartin Costers graf in de Montmartrebegraafplaats (Foto’s genomen in 2017)

Het einde van een tijdperk en een nieuw begin

De Nederlandse regering heeft besloten geen nieuwe consul-generaal aan te wijzen. Het is de laatste bevestiging dat Coster en de koning een speciale relatie hadden. Tien jaar na het overlijden van Martin sterft ook koning Willem III. Zijn jonge dochter Wilhelmina, toen 10 jaar oud, werd koningin. Ze redde de familienaam en het koninkrijk van haar vader. Wilhelmina was de overgrootmoeder van onze huidige koning, Willem-Alexander.

Emma van Waldeck-Pyrmont met haar dochter Wilhelmina in rouw (1890)Emma van Waldeck-Pyrmont met dochter Wilhelmina in rouw (1890)

Oorspronkelijk onderzoek: Pauline Willemse
Bron: Erik Schoonhoven

Ondek ons Erfgoed

Van beroemde bezoekers tot memorabele vieringen. Als bedrijf dat meer dan 175 jaar bestaat hebben we nogal wat bijzondere mijlpalen mogen meemaken.

Ga naar tijdlijn

Boek een Royal Experience

Leer meer over meer dan 175 jaar diamanten vakmanschap en onze indrukwekkende historie tijdens een adembenemende rondleiding.

BEKIJK TOUR